Albeit identified as a “tagakomiks” I am also an alumnus of workshops of UP Creative Writing Center (now Institute), Galian sa Arte at Tula (GAT), LIRA, etc. and with poems that have been published in Cultural Center of the Philippines (CCP) literary journal “Ani”, Philippine Graphics, “Sa Kabila ng Ritmo” (“Beyond Rhymes”) among others. Randy, who started as a komiks illustrator and becoming a sought after writer-illustrator is the artistic director of the book. Komiks boys in a poetry book? Exactly, this is how “Ipuipo sa Piging” was formed with Abet Umil, who was game enough to collaborate with ‘komikeros’, completing the try…er…triumvirate.

People in the Philippine komiks circles are willing to support this undertaking which they will show by attending the book’s launching scheduled on August 23, 2010 (Monday), 6 p.m. – 9 p.m. at 70s Bistro located in 46 Anonas Street Project 2, Quezon City, tel. (632) 434-4597. Entrance is free of charge. Signing of books by the writers in the anthology are even volunteered, to those who will buy copy of the book which will be sold on the spot.

The launching will have a formal program. Everyone is invited. No dress code required. But it will be a good idea to bring a bag with you as, by compulsion after browsing over the book and watching its companion video, you might buy extra copies for fear that it may become sold out faster than a serialized komiks novel.

Unang beses akong nakadalo sa summer komikon (o anumang ‘komikon’ for that matter) noong ika-17 ng Abril, 2010, sa Bahay ng Alumni sa UP – Diliman ilang oras bago ang lipad ko pabalik sa Estados Unidos matapos ang humigit-kumulang sa 3 linggong bakasyon. Sobra sa 3 linggong bakasyon kung isasama ang halos 24-oras na kada one-way trip at mga hintay sa mga paliparan. Wala pa, kung ang bibilangin lang ay ang mga araw na sadyang inilagi sa Pilipinas. Sinadya man o hindi ay pumasok sa loob ng masikip na hawlang ito ang petsa ng summer komikon sa taong 2010. Last 2 minutes, o 20 minutes before take-off.

Unang araw ko pa lang sa Pilipinas ay nasabi na ni Randy Valiente na ‘pasok’ ang iskedyul ko para makapunta sa summer komikon sa a-disisyete. Anya, makikita ko ang mga tagakomiks at ang mga bagong produktong komiks.

Bahay ng Alumni. Ito ang tawag sa gusaling pagdarausan ng Summer Komikon 2010. Malamang na napuntahan ko na ang sulok na ito, at malamang na hindi isang beses lamang, sa dami ng mga nakalipas na ebentong nasulyapan ko sa UP. Naging writing fellow ako ng UP Creative Writing Center noong 1987 na kasama sa mga kaakibat na ‘luho’ ay ang paninirahan sa Kalayaan Residence Hall at hainan ng pagkain kada dalawang oras. Sa UP din idinaraos ang mga sesyon ng Galian sa Arte at Tula (GAT) na dinaluhan ko nang taon ding iyon. Tinedyer pa lang ay madalas na ako sa UP. Nang lumaon ay napupunta pa rin ako rito manaka-naka ngunit sa mga pulong, seminar, o simposyum tungkol sa mga isyung pamburukrasya bilang isang junior officer sa Bureau of Jail Management and Penology (BJMP). Sa mga panahong iyo’y ‘talampakan-note’ na lang ang minsang pakikisawsaw ko sa mga “beggars’ banquet” ng mga literati/culturati.

Nagtungo ako sa venue ng summer komikon na may dalang antigong handycam na ang balang nakakasa ay naglalaman ng mga tagpuan ng mga naunang pinuntahan: Mall of Asia, Manila Ocean Park, iba pang shopping mall, CWC sa Pili, magmula sa alapaap hanggang sa mga kalsada ng Quiapo.

Sa istandard ng mga Pinoy, puno ng tao ang UP-BNA. Kapag sinabing sa istandard ng mga Pinoy, ang ‘puno’ ay ‘to capacity’ talaga. Kiskisang-siko ang mga naroroon. Pero napag-alaman ko na mas marami pa ang mga dumalo sa mga nakalipas na taon.

Walo sa bawat sampung naroroon ay mga tipong estudyante sa kolehiyo at nasa edad ng isang estudyante sa kolehiyo. Lima sa bawat walo ay tipong cono na ang atraksiyon ng komiks ay sa pagiging “high art” nito at hindi sa pagiging babasahin ng “masa” na mas etiketa ng komiks sa Pilipinas sa maraming dekada bago pa sila isinilang.

Wala akong makilala sa mga naroroon. Lalong walang nakakikilala sa akin. Naging abala ako sa pagsiyut ng mga displey at mga eksena. Nakita ko sa isang hapag ang mga beteranong dibuhista. Kilala ko sila sa mukha ngunit malamang na sila ay hindi ako kilala. Karamihan ay abala sa walang patid na linya ng mga nais magpaiskets. Gusto ko mang magpaiskets ay alam kong hindi ako makakasingit. Wala ring pagkakataon na makausap sila sapagkat nakatutok sila sa pagdodrowing.

Dumating si Karl Comendador na dahil wala nang espasyo sa hapag ay nanatiling nakatayo. Nakiraan ako sa harapan niya. Naisip kong bumalik upang makipagkamay. “Sa US ka na nakabase, di ba?” Tanong niya sa akin gayong hindi ko sinabi ang pangalan ko.

Nakita ko si Mang Jess Jodloman na nagmamasid sa paligid habang nasa hapag ng mga beterano. Kasama niya ang anak na si Grace. Tahimik lang na nagmamasid si Mang Jess ngunit mababakas ang lugod sa kinaroroonang lugar. Bumili ako ng art folio niya na naglalaman ng photocopy ng kanyang mga kagila-gilalas na obra sa halagang P200 kada isang set. Sa katumbas na halos $4 lang ay isang bargain ito kung ikukumpara sa isang poster ni Miley Cyrus, halimbawa, na nagkakahalaga ng $12.

Bumili rin ako ng art folio ni Karl na P200 din ang isang set. Prayoridad kong bilhin ang mga ganitong art folio ng mga beterano ngunit hindi ko na nabili ang sa iba sapagkat ubos na o nakaligtaan ko nang sadyain sa pagmamadali.

Kung masusunod ko ang sariling kagustuhan ay mananatili ako roon hanggang sa huling segundo. Pero kailangang sundin ko ang isinasaad ng electronic ticket na nagsasabing 12:30 a.m., Abril 18, ang lipad ng eroplanong sasakyan ko patungo sa unang stopover sa Incheon sa Timog Koreya. Dalawang oras ay kailangang nakapag-check in na ng mga bagahe. Hindi puwedeng mag-underestimate ng trapiko patungo sa NAIA. Dumating ako sa UP-BNA pasado ala-una ng tanghali at nagtakda ako na hanggang alas-dos y media lang doon o, pinakamatagal na, hanggang alas-tres.

Bago ang araw na ito, nag-shoot kami nina Randy V. at Abet Umil ng mga eksena sa ginagawa naming ‘companion video’ ng ipapablis naming antolohiya ng mga tula na may pamagat na ‘Ipuipo sa Piging’ na pagtatampukan ng mga bagong dugo at maaalamat na makata ng Pilipinas. Kinailangang masyutan ang mga eksena ko bago ako magbalik sa US. Magmula umaga hanggang kalaliman ng gabi’y kung saan-saan kami napadpad na mga lokasyon. Sa apartment ni Randy, sa Manila City Jail, sa Kalye Makata sa Tundo, sa bantayog o relief ni Gat Bonifacio malapit sa Manila City Hall, hanggang sa isara namin ang iskedyul para sa araw na iyon sa pagkape sa Luneta habang pinakikinggan ang emo ng mga tinedyer na babaeng istokwa.

Maayos kaming naghiwa-hiwalay na tatlo upang ipahinga ang sarili para sa panibagong araw. Nabasa ko ang promo na “Bikini Night” nang gabing iyon sa Padi’s Point na makailang hakbang ang layo sa inuuwian kong bahay. Ano ba naman kung mapadaan saglit. Nadaya ako, hindi naka-bikini ang mga seksing babae kundi puro naka-thong. Pasado alas-tres na ng madaling araw ako nakahiga. Sa apartment ni Randy natulog si Abet para sa pagsu-shoot sa komikon kinabukasan. Inabot din sila nang madaling-araw sa pagtumba ng mga bote ng SMB light.

May kinalaman ba ang ‘Ipuipo sa Piging’ sa komikon? Meron at wala. Nang mag-shoot si Abet ng interview segment sa akin at kay Randy tungkol sa produksiyon ng antolohiya ng mga tula, hindi naiwasang sumagi ang talakay sa industriya, sining, at sektor ng komiks at mga tagakomiks. Nagpasya kaming gamitin ang mga portion na ito sa isang hiwalay na documentary video sa komiks. Mangangahulugan ng panibagong serye ng pakikipanayam at sa pagkakataong ito’y sa mga tagakomiks sa halip na mga makata. Bumuo kami ng magiging balangkas ng bidyo. Bilang panimula’y susyutan ni Abet ang 2010 Summer Komikon.

WALA akong nadaramang hang-over bagaman huli nang dalawang oras sa usapan namin nina Randy na magkikita sa UP-BNA nang alas-onse ng umaga. Dala ni Abet ang video camera na nagkakahalaga nang halos kalahating milyon at sinyutan ang mga eksena sa paligid. Nakapanayam niya ang ilang personalidad. Nang dumating ako’y alam kong nariyan lang sila somewhere kaya parang namamasyal lang ako sa pag-ikot-ikot, bagaman parang nasa Divisioria ka sa dami ng tao.

Sa paglalakad ay may narinig akong malakas na “Pare!” na haka ko’y patungkol sa akin. Lumingon ako sa paligid at nakita si KC Cordero na tumindig mula sa puwestong mesa. Binigyan niya ako ng tig-isang kopya ng dalawang edisyon ng kanyang Comicspotting sabay sabing nabawi na niya ang puhunan at may kaunti na ring tubo.

Ang Comicspotting ni KC ay ‘gawang-bahay’ na babasahin na naglalaman ng mga kuwentong-komiks at kuwentong-prosa. Isang dibersiyon at part-time na negosyo sa gaya niyang patnugot ng The Buzz Magazine, manunulat sa telebisyon, at iba pang ‘raket’ sa ngangayuning jargon ng yuppies.

Ang Comicspotting ay matagumpay na ideyang pangsining at pangkalakal. Magaganda ang mga kuwentong-komiks at kuwentong-prosa rito. Humahaplos hindi lang sa puso kundi maging sa utak. Di kataka-takang tinatangkilik ng marami. Gaya ng maraming nakahain sa komikon ay independiyente ito. Isang independiyenteng proyekto, independiyenteng negosyo, independiyenteng pag-aalay ng isang taong ang pagiging manunulat at malikhain ay dumadaloy sa mga ugat.

Masasabi ring ang ginagawa nina KC at ibang may produktong nakatanghal sa komikon ay payak ngunit walang pasubaling pagpapahalaga sa sining at kultura. Mayamang imahinasyon, kaunting puhunan, lipon ng maiikling kuwento, isang kulay ng tinta, batikang mga daliri, makinang pangseroks, higit sa lahat ay determinasyon at presto – may panindang komiks!

Hindi katulad namin ni Randy na nakasusubaybay sa mga di kalaunang ‘rebolusyon’ sa planeta ng komiks, si Abet na isang premyadong manunulat at nasa “lehitimong panitikan” mula’t sapul ay may baong ideya na ang komiks ng Filipino ay patuloy na may mahigpit na kapit sa oryentasyon at sensibilidad ng “masa”. Mistulang ‘shocking’ sa kanya ang nakita sa komikon. Ano ito? Mga taong ayaw magsitanda? Ito ang naibulalas na unang impresyon niya sa nasaksihang tagpo sa komikon. Natawa ako. Parehong unang ekspiryensa namin sa komikon pero magkaiba kami ng reaksiyon. Bagaman kung may ikinagulat ako ito’y ang absensiya ng mga kakilala ko sa industriya ng komiks. Partikular, ‘era’ ng industriya na aktibo kong ginalawan bilang tagakomiks.

Sa buong mundo halos, maliban sa pamamayagpag ng isang partikular na tradisyon ng komiks sa Pilipinas sa nakalipas na maraming dekada bago ang pagpapalit ng milenyo, ang komiks bilang unibersal na anyong-sining ay para sa at dahil sa pag-iral ng kamalayang “child-like”. Narito ang mga kuwento ng kababalaghan, superbayani, katatawanan. Nakakasa ang mga pahina, dibuho, karakter, banghay, at ‘lingo’ nito para sa sensibilidad nang kung hindi mga musmos ay nasa extended na yugto ng pagkabata.

Sa Pilipinas, nag-ebolb ang saysay ng komiks bilang libangan at ‘hibangan’ na hindi eksklusibong para sa mga nasa edad na labingwalong taon pababa. Outnumbered, katunayan, ng matatandang mambabasa ang mga bata. Matatanda, na mas may pera, ang bumibili noon ng bulto ng komiks kaya naman kumpara sa ibang lahi ay komiks ang naging pangunahing produktong babasahin ng Pinoy.

Sa ibang bansa, noon at ngayon, ang komiks ay kabilang sa mga ‘marginalized’ na babasahin sapagkat segunda o tersera lang ito sa ibang babasahin gaya ng aklat, magasin, diyaryo, at iba pa. Sa Pilipinas ay may panahon na daig ng pinagsamang sirkulasyon ng mga komiks titles ang pinagsamang sirkulasyon ng lahat ng ibang babasahin.

Higit na nakararami ang matatandang mambabasa ng komiks sa mga nakalipas na panahon kaya naman inilalarawan din ng nilalaman ng mga pahina ng mga itinuturing na ‘tradisyunal’ na komiks ang sensibilidad at sensitibidad ng mga mas ‘matured’ na mambabasa. May mga superbayani na Darna at Panday, may mga katatakutan, may mga katatawanan o ‘kakenkoyan’ na isa sa maraming salitang ambag ng komiks sa modernong bokabularyo ng Filipino. Naririyan din ang mga reyalistikong istorya ng aksiyon nina Francisco Coching at Carlo Caparas at mga melodrama nina Elena Patron, Nerissa Cabral, o Pablo Gomez na uring kinababaliwan, noon man at ngayon, ng napakaraming kababaihan.

Sa aspeto ng sining-biswal, pagmasdan ang mga dibuho at di sasabihing inilaan lang ang mga ito para sa panlasa at paghanga ng mga paslit.

Isa pang masasabing katangian ng ‘tradisyunal’ na komiks ang pagpapairal ng matatawag na ‘istandardisasyon’ sa format ng komiks bilang magasin, estilo ng pagdidibuho, at pamamaraan ng pagsasalaysay ng kuwento. Bagaman walang puknat ang pagsulpot ng mga bagong katha/likha na karakter at banghay ay di maikukubli ang pagsunod sa isang uri ng kumbensiyon. Makikita ang husay ng hagod ng dibuho magmula kina Coching hanggang kina Hal Santiago ngunit ang estilo ay tila may intrinsikong limitasyon. Mauunawaan ito kung iisiping ang produksiyon ng komiks sa panahong ito’y higanteng industriya ay maihahalintulad sa isang assembly line na ang pinakamadaling paraan ng paglalagay ng quality control ay sa pamamagitan ng paglalapat ng format na istriktong sinusunod. Idagdag pa na sa aspetong corporate ay may umiiral na monopolisasyon at ‘stable system’ sa komiks noon.

Nang matibag, o gumuho, ang monopolyo at ‘stable system’ ay kasamang natibag ang espasyo ng komiks sa popular na kultura ng Pilipinas bunga ng paghinto ng mass production system nito. Ang ‘phoenix’ na bumangon mula sa abo ay ang hiwa-hiwalay at tribu-tribung produser ng mga tinatawag na ‘independiyenteng komiks’ na walang common ground at common denominator mlaiban sa paglikha at pagtanghal ng komiks sa batayang kahulugan nito bilang nakadibuhong babasahin. Dito pumasok, at nauso, ang mga komikon at ibang katulad na ebento na nagsisilbing pagtitipon-tipon sa iisang lunan at petsa ng sinumang manlilikha at/o produser ng komiks.

Isang dismaya ang komikon sa sinumang ang nakabahid sa alaala kapag sinabing “komiks” ay ang babasahing “pangmasa” at “makamasa” na nagtatanghal at naglalarawan ng buhay ng mga ordinaryong tao sa lipunang Filipino partikular ang mga nabibilang sa ibabang bahagdan ng guhit ng antas-kabuhayan. Kung ang inaasahang makita ay ang tinatawag na mga ‘tradisyunal na komiks ng Pinoy’ na naglipana noon sa mga bangketa ng sangkapuluan ay mabibigo. Maliban sa ilan, hindi ko nakita sa 2010 Summer Komikon ang mga manunulat na kontemporaryo ko noon sa nasabing tradisyon bagaman alam kong nariyan lamang sila sa mga tabloyd, paketbuk, at ibang anyo ng babasahin ng masa na patuloy na umiiral. Maging ang mga beteranong dibuhistang naroroon ay kakaunti kumpara sa kabuuang bilang ng kanilang hanay.

Sa halip, ang makikitang nakahain ay ang mga komiks na magkakaiba ang sukat, hubog, at presentasyon. Kakaiba at magkakaiba ang mga karakter at daloy ng salaysay. Tahasan ang impluwensiya ng banyagang kultura. Ingles ang wika ng ilan, kasama pati na ang mga pag-slang. Naglalahad pa rin ng buhay-Pinoy subalit sa mas kontemporaryong saysay, mas urban/e ang setting at mas nakaempasis sa punto-de-vista ng mga may supistikasyon ng globalisadong panahon.

Ang komikon ay binubuo ng ganap na ibang henerasyon. Bagaman dinadaluhan ito ng ilang mga itinuturing na beteranong dibuhista ng industriya ng komiks at mga ‘crossover personalities’ o mga tagakomiks na inabot ang (paradigm) shift sa bagong trend ay minorities lang ang mga ito sa pangkalahatan.

Wala akong nakitang mga sikat na manunulat ng tradisyunal na komiks. Kasama na sa mga tinutukoy ko rito ang mga may-akda ng mga nobelang orihinal na naiserye sa komiks na ginawang seryeng pangtelebisyon ng malalaking television network. Nangangahulugan ba ito ng pag-snob nila sa komikon? Na di sila nababagay sa isang okasyon sa komiks na iba sa nakasanayan ang oryentasyon ng mayorya ng mga nag-organisa at dumadalo? Na sa ibang panahon, sa pagtitipong may layuning ipagbunyi ang komiks bilang anyong-sining na mas malapit sa kinagisnang tradisyon ay higit na maaasahan ang kanilang visibilidad?

Komikon para sa mga manlilikha, aficionado, at tagapagsulong ng tradisyunal na komiks, isang ideya ang kumislap Hindi naman siguro masama kung magdagdag ng isa pang komikon. Isa pang suhestiyon ay ang pagkakaroon ng ‘travelling komikon’. Magkaroon ng ‘komikon world tour’ sa mga bansang maraming Pinoy. Ano kaya’t magkaroon ng komikon sa San Diego mismo?

Sa 2010 Summer Komikon, at marahil sa lahat ng komikon, namamayagpag ang mga kabataan. Maraming nasa BNU ay mga estudyante rin ng UP. Pero isa lang ang UP sa mga taunang venue. Idinaraos din ito sa mga shopping center gaya ng SM Megamall. Pero ano ang karaniwang ‘profile’ ng mga dumadalo sa komikon? Mga kabataan ba na hanap ay ‘bohemian’ na buhay? Maging ‘extreme artist’ na walang arawang rutina? Tagapagsalin sa papel ng mga kakaibang ideyang ipinapanganak ng imahinasyon kasabay ang pag-asang darating ang araw na sila ay ipagbubunyi sa pagiging henyo at magkakaroon ng lifestyle na angkop sa isang rockstar at ‘forever young’ gaya ng pahiwatig ni Abet? Maaaring may mga ganoon. Nagkalat ang ‘wannabe’ sa mundong maliit. Pero higit sa nubenta porsiyento, sa tingin ko, ay naroroon para magkaroon ng tinatawag na ‘clean fun’ o, maaari rin, good ol’ fashion rock & roll.

May makikita ring mga banyagang nagmamasid sa summer komikon. Nagkalat ang mga videocam, at pangkaraniwan ang flash ng mga kamera. May nagpupunta ring mga selebridad at matataas na tao (pulitiko, burukrata, socialite, etc.) na nagnanais mapaugnay ang sarili sa anumang pagtitipong pangkultura.

Sari-saring kaugnay na komoditi ang matatagpuan sa loob ng venue bukod sa babasahing komiks sa iba’t ibang anyo, sukat, hubog, at orihin. May mga ipinagbibiling mga laruan, stickers, baso, tasa, dekorasyon, poster, salamin, banner, kamiseta, saplot-ulo, at kung anu-ano pa basta may kawil sa komiks na lokal man o imported.

Sa pangkabuuan, maihahalintulad sa isang pistahan ang komikon. May galak ang lahat; mga nagsipaghanda at mga nakipamista na tulad ko. Walang lugi o luhaan. Magmula sa mga beteranong dibuhistang nag-obertaym ang mga ginintuang kamay sa kaiiskets ng iba’t ibang mukha hanggang sa pinaka-neophyte na nagdispley ng likhang-komiks ay tiyak na masaya pagsapit ng hapon hindi dahil sa dami ng kita kundi sa satispaksiyon sa natamong pansin sa piniling sining.

Kada taon ay apat na beses nang idinaraos ang komikon na pormal na ebento tungkol sa komiks sa bansa. Bagaman dalawa lang ang ‘season’ sa Pilipinas, tag-araw at tag-ulan, ay ginawa nang apat ito at ang ‘four seasons’ ay komiks season lahat.

Matapos kaming magkatagpu-tagpo nina Abet at Randy ay nagkahiwa-hiwalay din kami sa loob. Patuloy si Abet sa kasu-shoot habang si Randy ay pinapunta sa entablado sapagkat kasama siya sa mga dibuhistang naitampok sa Rennaisance compilation.

Nang kuntento na ako sa mga nakunan sa aking handycam ay mabilisan akong nag-ikot-ikot upang bumili ng mga panindang komiks. Bumili ako ng Philippine Adventure Stories na nagkakahalaga ng P650 ang kopya. Sinabi ng aleng nagtitinda na papipirmahan niya ang kopya ko sa mga dibuhista. Nawala nang ilang minuto ang kopyang binili ko at nang ibalik niya sa akin ay may otograp na nina Abe Ocampo, Rico Rival, Clem Rivera, at iba pa.

Paalis na ako nang makita ang hapag ni Hazel Manzano na nagtatanghal ng obra niyang Call Works at bagong hango sa imprenta na Proud Callboy na parehong tumatalakay sa buhay sa trabaho at daigdig ng mga call center agent. Nang bumili ako’y nilagyan niya ng dedikasyon ang kopya ko nang ganito: “Fermin, magbakasyon ka naman!” Nagpapahiwatig pa rin ng kalagayan ng isang call center agent. Kaya lang hindi ako call center agent at lalong hindi ako callboy. Pero, sa naging fatigue ko sa nakaraang tatlong linggo, parang kailangan ko nga ng (panibagong) bakasyon.

Lahat nang nabili ko’y napagsama-sama sa isang malaking plastic bag. Ikatatlo na ng hapon. Alas-dose nang gabi ang iskedyul ng lipad ng eroplanong sasakyan ko patungong Timog Koreya. Mula roon ay sasakay ako ng eroplano patungong Los Angeles. Mula Los Angeles ay pa-O’Hare sa Chicago. Dalawa ang stopover pero ito ang itinerary na nakuha ko sa dalawang araw na palugit sa kakilalang travel agent at sa iskedyul ng bakasyon na parang hawla sa sikip.

Sa bahay, naiayos ko na ang dalawang luggage na dadalhin ko na ang bawat isa’y hindi dapat lumampas sa 50 lbs. ang timbang. Nakahanda na rin ang hand carry bag ko na limitado sa 25 lbs. Saan ko ilalagay ang mga binili sa komikon? Pagsundo ng van na maghahatid sa akin sa NAIA, binitbit ko ang plastic bag mismo. Habang nasa bituka ng sinasakyang may mga bagwis at sa pagitan ng mga stopover ay mayroon akong mababasa. May marerebyu.

(Espesyal na lathalain ng may-akda sa pitak niyang ‘Estado’ sa pahayagang Fil-Am MegaScene sa Chicago, Illinois, at eryang Midwest ng USA.)

Marami sa mga Pinoy na matagal nang nasa ibang bayan, gaya ng US, ang marahil ay pamilyar sa kultura ng pagbabasa ng komiks sa pinanggalingang bayang Pilipinas.

World class ang kakayahan ng mga Filipino sa paglikha ng komiks. Ang ganda, lalim, at kasiningan ng mga kuwento at dibuhong natunghayan sa mga pahina ng magasing komiks sa mahabang panahon ay maipapantay sa pinakamahuhusay na nagawa ng ibang bansa kabilang na ang US, Hapon, at iba pa. Katunayan, maraming dibuhistang Pinoy ang nirekrut ng mga kumpanya ng komiks dito sa US at sa kasalukuyan ay naninirahan sa California, Nevada, at iba pang mga estado.

Marami ang bansag sa komiks. Hari ng bangketa. Pambansang aklat ng mga Filipino. Kung anu-ano pa na iisa lamang ang ipinahihiwatig kundi tahasang idinedeklara: na ito ang pinakapopular sa lahat ng mga produktong iniimprenta sa sariling wika.

Industriya ng Komiks
Pamilyar ang komiks bilang displey na paninda sa mga bangketa sa mga Pinoy na sa kasalukuyan ay may edad na magmula sa dalawampung taon hanggang sa lampas na sa mga tinatawag na baby boomer. Sa paglalakad ay nadaraanan noon ang mga magasing komiks na kaygaganda ng dibuho sa pabalat. Libu-libo ang lingguhang sirkulasyon ng bawat komiks noong araw.

May sampung taon ang nakararaan ay tumigil sa paggawa ng komiks ang conglomerate ng Atlas Publishing na pag-aari ng angkang Roces na kumokontrol sa halos 90 porsiyento ng mga komiks sa buong bansa. Naglaho ang mga komiks sa bangketa. Ngunit hindi sumuko ang mga manlilikha ng komiks. Nagpatuloy ang paglikha ng mga komiks ng iba’t ibang independiyenteng pabliser. Karamihan ng mga komiks na ito ay matatagpuan sa mga bukstor. Sumulpot ang mga blog na paksa ay komiks. Nagkaroon na rin ng mga coffee table books tungkol sa komiks at mga aklat-pagsusuri sa impact ng komiks sa pambansang kamalayan at kasaysayan.

Napakahaba ang naging pag-iral ng komiks sa pambansang landskeyp ng Pilipinas. Pag-iral na napakalayo pang magwakas. Pinatutunayan ito ng pagpapatuloy ng iba’t ibang aktibidades at pagtitipon na may kaugnayan sa komiks bilang sining, libangan, at industriya.

Komikon 2009
Idinaos ang taunang Komikon noong Oktubre 18, 2009, 10 umaga – 9 gabi, sa Megatrade Hall I ng SM Megamall. Ang Komikon ay nagbibigay ng pagkakataon na makapagtanghal ng mga bagong produktong komiks, lokal man o imported, na ipinadron sa sikat na Comics Convention sa US. Matatagpuan sa Komikon ang iba’t ibang hapag ng mga ibinebentang komiks, libro, magasin, at iba pang babasahing kaugnay ng komiks. May nakadispley na mga drowing. May mga programa rin katulad ng paggagawad ng taunang “Komikon awards”. Nagsagawa rin ng “auction for a cause” upang matulungan ang mga nasalanta ng mga bagong Ondoy at Pepeng laluna ang mga kabilang sa sektor ng mga tagakomiks.

Isa sa mga regular na dumadalo sa Komikon sa Pilipinas ang pamosong iskolar sa kulturang popular na si Dr. John A. Lent. Si Dr. Lent ay may Master of Science in Journalism (1960) mula sa Ohio University at PhD. in Mass Communication (1972) sa University of Iowa. Siya ay awtor ng maraming librong tumatalakay sa iba’t ibang sangay at aspeto ng mga sining at kulturang popular na kinabibilangan ng komiks.

Bago ang ebentong ito ay idinaos ang unang Philippine International Cartoon, Comic, and Animation Festival o PICCA Fest noong Oktubre 15 – 18 na inorganisa ng Samahang Kartunista ng Pilipinas Inc (SKPI).

Francisco V. Coching
Sa New York ay may “Francisco V. Coching Exhibit in New York, Oct. 26 – Nov. 26, 2009″ sa Philippine Center na nasa 556 5th Avenue, New York, NY (212) 764-1330. Itatanghal ang mga obra ni Francisco V. Coching na isang dakilang manlilikha ng lokal na komiks.

Si Francisco V. Coching ay isa sa mga haligi ng sining ng komiks sa Pilipinas. Siya ay tanyag na personalidad sa komiks at pangkalahatang sirkulo ng mga alagad ng sining sa mga panahong 1930 – 1970 bilang matinik na manunulat at dibuhista.

Karamihan sa mga naging nobela ni Coching sa komiks ay naisapelikula. Kabilang sa mga popular na katha niya ang Hagibis, Barbaro, El Indio, Satur, Pedro Penduko, Talipandas, Maldita, Bertong Balutan, Haring Ulupong, Palasig, Gat Sibasib, Bella Bandida, El Vibora, Pagano, at Don Cobarde.

Si Coching ay mistulang one-man army sa komiks. Siya na ang kuwentista ay siya rin ang nag-iiskets ng larawan sa lapis, nagsasatinta nito, at naglalagay ng mga teksto. Bilang artista sa sining-biswal, kakontemporaryo niya ang mga pintor na sina Carlos “Botong” Francisco at Vicente Manansala. Gaya ng dalawa ay marami ring tinanggap na pagkilala si Coching sa kanyang galing.

Iginawad kay Coching ang “Makasining na Komiks Award” mula sa Manila Commission of Arts and Culture, Presidential Merit Award, at Gawad CCP Para sa Sining.

Maraming naimpluwensiyahan ang istilo ni Coching sa hanay ng mga alagad ng sining ng komiks sa Pilipinas at ibang bansa. Ang kanyang mga likha, na nasa pormang komiks, ay kumakatawan sa pinakamataas na uri ng galing at talino ng isang indibidwal na nakapag-ambag sa yaman ng sining at kultura ng sangkatauhan.

Nagretiro siya noong 1973 sa edad na 54 taon matapos makalikha ng mahigit sa 50 nobelang komiks.

Maipagmamalaki ng bawat Filipino at sinumang may dugong Filipino saanman ang katulad ni Coching na pang-internasyunal ang kalibre bilang alagad ng sining. Sa mga may pagkakataon, huwag palampasin ang pagtatanghal na ito upang masaksihan ang mga natatanging obra ni Coching.

(Hango sa pitak na “Estado” ng may-akda sa pahayagang Filam MegaScene sa Chicago, USA.)

Magmula noong 1998 ay ipinagdiriwang taun-taon tuwing Marso 2 ang “Read Across America Day”. Ito ay isang okasyon na nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagbabasa at pagkatuto sa pamamagitan ng pagbabasa sa buong US. Layunin nito na hikayatin ang mga bata na magbasa at palaganapin ang pagbabasa bilang gawain. Itinapat ang petsa ng ebentong ito sa araw ng pagsilang ni Theodore Seuss Geisell noong Marso 2, 1904. Nais maging sentro ng okasyon ang buhay, mga akda, at krusada ni Dr. Seuss na maakit ang mga bata sa hilig sa pagbabasa.

Punong-abala sa paghahanda sa National Read Across America Day ang National Education Association (NEA) katuwang ang Dr. Seuss Enterprises, mga guro, mga laybraryan, mga magulang, mga kergiber, magpahanggang sa mga pulitiko, atleta, artista, at lahat-lahat nang naniniwala sa kahalagahan ng paghahatid ng ‘excitement’ ng pagbabasa sa mga bata.

Kailangang magtakda ng isang araw na ipinagdiriwang ang gawaing pagbabasa, ito ang naisip ng mga kasapi sa NEA nang likhain at simulan ang okasyong Read Across America Day. Naisip ding itaon ito sa bertdey ng taong nakatulong nang malaki upang maging popular ang pagbabasa sa mga bata.

Dr. Seuss
Bihira ang hindi pamilyar sa sagisag ni Theodore Seuss Geisel na ‘Dr. Seuss’. Siya ay isang manunulat at kartunista na naging popular sa kanyang mga aklat-pambata gaya ng Cat in the Hat, Green Eggs and Ham, How the Grinch Stole Christmas, at marami pa.

Si Theodore Geisel o Dr. Seuss ay nagsimula bilang manunulat at kartunista ng mga kaganapang pampulitika. Minsan siyang nangarap maging Doktor sa Pilosopiya kaya naging isa sa mga sagisag niya ang ‘Dr. Seuss’ sa paglikha ng mga aklat-pambata. Sa sagisag na ito’y naging ‘Seuss-perstar’ siya sa buong mundo sa larangan ng mga kuwento at aklat na pambata.

Bukod sa pagiging kartunista, may panahon din na si Dr. Seuss ay naging tagapagdibuho ng mga komersiyal na patalastas ng mga kumpanyang General Electric, NBC, Standard Oil, at iba pa. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay umanib siya sa US Army at naglingkod sa Animation Department na tagapaglikha ng mga propagandang panggera.

Nang matapos ang digmaan, nagkonsentreyt si Dr. Seuss sa paglikha ng mga aklat-pambata na gawaing naghatid sa kanya ng pambihirang katanyagan at kayamanan. Ang mga aklat niya ay may kabuuang bentang mahigit sa 222 milyong kopya. Marami rin ang naiprodyus na pelikula at mga programa sa telebisyon at entablado na halaw sa mga akda niya.

Hindi siya nakatanggap ng mga medyor na rekognisyon sa angking husay sa paglikha ng literaturang pambata noong nabubuhay pa siya. Sa Caldecott Prize ay karangalang banggit ang pinakamataas na naigawad sa kanya ngunit ang mga akdang naisali niya rito ay tinatawag ngayon na “Caldecott Honor Books”. Siya ay isinama sa California Hall of Fame ng California Museum for History labimpitong taon matapos siyang pumanaw.

Magbasa Upang Maging Mahusay
Napatunayan na batay sa mga pagsasaliksik na ang mga batang nahihikayat na gumugol nang mas mahabang sandali sa pagbabasa ay nagiging mahusay na mag-aaral. Napakahalaga ng pang-eengganyo sa kabataan na mawili sa pagbabasa upang magtagumpay sa paaralan at magkaroon ng panghabambuhay na hilig sa pagbabasa.

Sa Pilipinas, ang malapit na kahanay ni Dr. Seuss bilang awtor na pamilyar sa milyon-milyong mambabasa, partikular sa mga bata, ay ang mga sikat na nobelista sa komiks. Isinulat ni Tony Velasquez ang buhay, kabalbalan at pakikipagsapalaran ni Francisco Harabas alyas Kenkoy na sinubaybayan ng maraming henerasyon ng mga Filipino. Nabasa magmula noong kabataan ng ating mga lolo sa tuhod hanggang sa panahon ng mga kabataan noong dekada otsenta na naiseserye pa ito sa Pilipino Komiks.

Si Francisco Coching ang sumulat at nagdibuho ng Pedro Penduko na ilang beses naisapelikula. Sina Ramon Zamora at Janno Gibbs ay ilan lang sa mga gumanap sa papel na ito sa puting tabing.

Si Mars Ravelo ay popular sa mga nilikha niyang superbayani (superhero) tulad ng Darna, Captain Barbell, Flash Bomba, at iba pa. Sa hanay ng mga artistang babae, parang may tradisyon na ang pagganap sa papel na Darna ay isang katibayan na ikaw ay sikat na. Sina Vilma Santos, Sharon Cuneta, at Judy Ann Santos ang ilan sa mga gumanap na bilang si Darna.

Nakilala rin si Carlo Caparas sa mga superbayani partikular ang Panday na naging serye ng pelikula ni Fernando Poe Jr. Si Pablo Gomez ay madalas gumamit ng mga duwende at engkantada sa kanyang mga nobelang sinubaybayan din ng milyong Filipino bata man o matanda.

Pagkatapos ng mga tradisyunal na karakter-pambata na karamihan ay angkat at kanluranin na tulad nina Snow White, Goldilocks, Jack and Jill, Jack and the Beanstalk, etc. na sinundan ng mga produktong multi-national na Mickey Mouse, Daffy Duck, Goofy, at mga halaw sa mga Amerikanong komiks na Superman, Batman, etc. ay mapapansing tanging ang mga kathang-isip mula sa mga lokal na komiks ang nakaagapay upang may matawag na sariling identidad ang mga Filipino sa industriya ng popular na babasahin.

Maaaring sabihing si Darna ay kopya kay Wonder Woman, si Gagamba ay si Spiderman, at marami pang halimbawa ng paggagad. Ang hindi maitatatwa ay ang pagtataglay at paggamit ng mga lokal na akda ng sariling kultura, damdamin, pag-iisip, at higit sa lahat ay wika.

Sa bawat isang batang Pinoy na aktuwal na nakabasa sa aklat ng mga ‘fairy tale’ na gawa ng mga Grimm o ni Hans Christian Andersen o nakatunghay sa mga pahina ng Marvel Comics ay may sampu o higit pang paslit na Pinoy na nakabasa ng pakikipagsapalaran nina Kenkoy, Palos, Zuma, Bondying, Dyesebel, at iba pang likhang-Pinoy sa mga pahina ng lokal na komiks.

Bago pa man nauso ang terminong “literaturang pambata” sa akademiko nitong saysay ay naririyan na ang mga lokal na komiks na sa mahabang panahon ay nakahikayat sa mayorya ng mga bata sa Pilipinas na gawing libangan ang pagbabasa.

Pagpukaw sa Kabataan
May mga guro, prinsipal at edukador na handang pakulayan ang buhok na parang bahaghari, magsuot ng kagila-gilalas na kostiyum o magsilbing palamuti sa isang tabi mapukaw lang ang atensiyon ng mga batang mag-aaral sa maaari nilang matuklasan kung sila ay magbabasa.

“Ibalik natin ang mga aklat na hindi maaaring hindi tapusing basahin ng mga bata,” ito ang minsang naging hamon kay Dr. Seuss ng patnugot na si William Spaulding. Tinanggap ni Dr. Seuss ang hamon at nilikha niya ang mga aklat na babasahin ng milyon-milyong bata sa US at sa buong mundo.

Si Dr. Seuss ay walang dudang isa sa pinakadakilang manunulat ng akdang pambata sa lahat ng panahon. Sa Pilipinas, mailalagay sa katulad na pedestal sina Tony Velasquez, Francisco Coching, Mars Ravelo at iba pang gaya nilang lumikha ng mga imortal na tauhan at kuwento na magbibigay-aliw at makapaghihikayat sa mga batang Pinoy upang magbasa noon, ngayon, at mga darating pang panahon.

(Hango sa pitak na “Estado” ng may-akda sa pahayagang Filam MegaScene sa Chicago, USA.)

The review magazine also ran through a history of Philippine comics from 1889 to the present time.

Written in Taglish, some of the articles found in “rebyu” are Gumagamit na ba ng cellphone si Darna habang lumilipad?, Mga Dahilan ng Pagbagsak ng Komiks, Halakhak Komiks: Ang Unang Komiks sa Bansa, and Komiks: Mula Noon Hangga Ngayon.

The “rebyu” is a great collection for comics enthusiasts and for everyone who love comics. It promises to be just the start of something big. As co-publisher and editor Randy wrote, “Napakarami naming plan para sa magasin na ito, at ito pa lamang ang simula. Kasama na riyan ang pagbabalik-tanaw natin sa makulay at masaganang daigdig ng komiks sa Pilipinas, at ang pagiging mahalagang ‘medium’ nito sa hinaharap.”

Mabuhay kayo, mga kaibigang Fermin at Randy. Sana lalo kayong magtagumpay sa inyong layunin na maibalik ang komiks sa dati niyang kinalalagyan sa ating mga kababayang mambabasa.

KOMIKS is packed with articles on a wide range of topics by the people who are themselves into the industry. Thus, the sub-title “Sa Paningin ng mga Tagakomiks” (“In the Eyes of those in Komiks”).

The articles (there are 61 of them) are categorised under five headings: Kasaysayan (History), Industriya (Industry), Anyo (Shape), Karanasan (Experience), and Komentaryo (Commentary). The writers are giants in the comics industry in their own right. They include Dennis Villegas, Aklas-Isip, Budgette Tan, Lawrence Mijares, Gerry Alanguilan, Karlo Cesar A. Cordero, Orvy Jundis, Randy Valiente, Joel Chua, Melvin Calingo a.ka. Taga-ilog, Auggie Surtida, Josie Avenurado, Jose Mari Lee, Michael Sacay, Michael Turla, Terry C. Bagalso, Dr. Romeo Flaviano Ibanez Lirio, Rosahlee G. Bautista, Beth Lucion-Rivera, Cora Torrente, Mario I. Macalindong, Gladys E. Gimena, Gilbert Monsanto, John Becaro, Macoy Tang, Carlo Vergara and Elena Patron.

I have learned a lot from the book. The articles I found of special interest include the historical accounts of Dennis Villegas like “The Beginnings of the Philippine Komiks Industry”, “A History of Liwayway Magazine”, “The Story of Ace Publications”, and “Bomba Komiks.”

The book, I understand, is not available in regular book store outlets. It is mainly distributed through Central Books in the Philippines, and it sells in book fairs and arts conventions in the Philippines where co-author/co-publisher Randy Valiente personally participates and signs copies of the book.

The book I have in my possession is actually a personal copy of the co-author/co-publisher Fermin Salvador who happened to be one of our active members of emanilapoetry Writers Group. Yes, Fermin is also an accomplished poet.

If you can find a copy of KOMIKS, Sa Pagtingin ng mga Tagakomiks, go and grab it! It’s a very rare book indeed which has put together the writings of “mga manunulat, dibuhista, editor, publisher at tagasubaybay ng komiks sa iisang aklat.”

KOMIKS, Sa Paningin ng mga Tagakomiks
(c) 2007 Randy P. Valiente & Fermin Salvador
ISBN 978-971-691-760-7
Central Book Supply, Inc., Q.C., Philippines

*** Romy Cayabyab is publisher of emanila.com

Here are some of them:

From emanilaliterary

Excerpt:

“Akala ko, sa pelikula ko lang makikita ang mga tagpong ito at sa komiks ko lang mababasa. Pero isang hamon ang umukit sa aking diwa na tuklasin ang hiwagang iyon.” Lampara ni Rey Tamayo Jr.

From emanilapoetry

Anak ni Zuma
Kenji

Aling Conching, na hawig ni Nida
Katiwala ni Papa, katiwala ni Mama
Sa bakery namin sa Talipapa
Komiks nya ay pwede ibenta
Dagdag “moolah” sa sweldo nya

Pag nandyan si Papa, komiks ay binibida…
“Pots, eto o, basahin mo! Bago to!” ang sweet sweet nya…
Pag wala si Papa, komiks nya ay encyclopedia
“Pots! Bwiset na!!! , wag mo lukutin komiks ko!!!”
“Aling Conching,” let me explain, “tatapusin ko lang, ‘anak ni Zuma!’”

Sa pamalengke na bigay ni Papa, bayong mo ay apaw huh!?!
Por kilong Ham, Por kilong Beef, Por kilo of every kind of Pork!
Isang araw, sabi ni Papa… “kami uwi Tsina, Conching bahala na!”
“Paktay na!” sabi ni Anya, “Paktay na!” sabi ni Achie
“Paktay na!” sabi ni Bantay, “Paktay na!” sabi ni Muning

Porke’t wala si Papa, Porke’t wala si Mama
Pork Chop ay deds na?
Galunggong for Lunes, Martes, Myerkoles
Galunggong for Huwebes at Byernes
“for a change,” Talong sa weekends, ismid nya

Isang araw after isang buwan, mga intsik ay bumalik na
“Papa! Mama! May isusumbong ako!”
“Ano yon bunso?” sabi nila…
Nilabas ni Conching, new komiks nya; Aliwan, Liwayway at Wakasan
“ahhhh ahhhh… si Boyet na anak ni aling Fita, away ako!”

“Wag ka away! Bad yan!” yakap ako ni Mama
Anya, Achie, Bantay at Muning hindi maipinta
“Langyang Pots! Komiks lang, tiklop na!”
Punta ako sa komiks section, Aliwan komiks inuna
Inalis isang tsinelas at inupuan… “ahhhh.. si Galema ang anak ni Zuma”

Posted: June 22, 2006

HOPE
Emmanuel Hizon

Katulad ng iyong pangalan umasa ka sa pag-asa na
Maaari kang yakapin ng lantay na pag-ibig
Na baka sakaling mauwi ang mga palihim na tagpuan at suyuan
Sa isang matamis na pagtatapos
katulad ng lagi nating nababasa
Sa mga wakasang nobela at komiks

Katulad ng iyong pangalan, kumapit ka sa pag-aakalang mapagbigay
Ang dampi ng pag-asa, ang bulsa ng kapalaran sa mga katulad mong
Naghahanap, lumalaban para sa sariling espasyo at kahalagahan sa tila
Walang katuturang ikot ng mundo

Katulad ng iyong pangalan,
pilit kang nagpumilit na baka sana, siguro, maaari
at nagtatanong bakit naman kaya hindi?

Pero hindi mabait ang kapalaran sa madaming pagkakataon
At ang matapang mong pag-ibig ay hinusgahan at kinutya
Ang iyong pagtitimpi at sakripisyo ay hinamak at paulit-ulit na
Pinaglaruan sa artipisyal na pagsusuri ng midya at bulaang tsismisan
Ang iyong matiponong iniirog ay iniwan kang nag-iisa,
Itinakwil, pinagtulakan, inaalay sa mga buwitre at pinasinungalingan.

Ngayon, ikaw ay nag-iisa,
sadyang pinagtutulungan ng lahat
Pinagpipiyestahan ng lahat
Binansagan, minaliit at pinagtatawanan
Mismong tawing mong pag-asa ay tila nilayasan ka at pinagtaguan
Ikaw o Pag-asa, na ang tanging kasalanan ay umibig ng matapang.

Ngunit sino nga ba ang tunay na pokpok at kaladkarin?
Ikaw ba na ang tanging nais lamang ay lumigaya at mahalin?
Ikaw ba na nangahas na basagin ang mitos ng moralidad ng bugaw na lipunang ito
At sadyang ipagdiwang kung ano talaga ang pag-ibig
Labas sa mga nakagisnang depenisyon,
Parametro,
Limitasyon
At tradisyon?

O baka naman sila ang tunay na may bahid ng putik?
Ang mga duwag at uhugin na hindi kayang umalpas at
bumasag ng mga masisikip na konsepto ng pagmamahalan,
Ang mga nagba-banal-banalan at pagod na mga purista,
Ang milyon-milyong kaladkarin na mas may panahon pa
sa mga buhay ng artista at basketbolista kaysa sa kanilang tunay na panlipunang suliranin.

O Pag-asa, marami silang sinasabi,
Kay dami nilang mga gawi
May lason sa kanilang mga labi
Ngunit ‘di hamak, sa katotohanan
mas marami kang binabali…

Posted: February 28, 2007

Si Barok
Fermin S. Salvador

Si Barok, karakter komiks, kathang-isip;
Deskripsyon: mabait, taga-bundok, unang
Panahon, komiko, sisteng Pilipino;
Milyong mambabasa, lubusang natawa.

Si Barok, maraming bersyon: pelikula,
Tv sitcom, hair-style; maraming istambay,
Ang palayaw: “Barok”; pati pagsalita,
May “salitang Barok”; si Barok, sumikat.

Si Barok, hilatsa, kulay, kakuwanang
Buhay-Pinoy, parte; ‘daming ambag; simple
Siyang pambihira; sa masa, simbulo
Rin; pero mas simple, mga Bert Sarile.

Posted: August 1, 2006

Yankee Doodles :: 6 July – 24 August 2003
Bulwagang Juan Luna (Main Gallery) :: Cultural Center of the Philippines
Opening Reception 6 July 5:00 PM

Artists: Elmer Borlongan, Antipas Delotavo, Imelda Cajipe-Endaya, Brenda Fajardo, Roberto Feleo, Egai Fernandez, Gerry Leonardo, Neil Manalo, Alfredo Manrique, Norberto Roldan. Curated by Santiago Albano Pilar Exhibition Design by Fatima Lasay

The history of the Philippine-American War (1899-1902) is largely forgotten today in the Philippines and the United States.

Yankee DoodlesForgetting was officially sanctioned; volumes of newspaper accounts, military reports, government documents, autobiographies, biographies and letters by American soldiers all became part of a “forbidden book” – so that a war that was at least 50 times more costly in human lives than the Spanish-American War was relegated in American textbooks as only an “insurgency.”

A few late 19th century journalists and political cartoonists, however, managed to express unpopular truths of massacres, tortures, pillaging, and wholesale destruction of villages.

An anonymous editorial cynically read, “We may have burned certain villages, destroyed considerable property, and incidentally slaughtered a few thousand of their sons and brothers, husbands and fathers, etc., but what did they expect? … And they complain that drunken American soldiers insult the native women. What did they expect from a drunken soldier anyway?”

McKinley’s and US Senate’s perception of the Filipinos

In 1898, the Philippine Constitution was ratified, creating an executive branch, a representative assembly, and judiciary. Then came the election of a president and the dispatching of diplomatic representatives around the world. But the creation of the first republic in Southeast Asia was cut short by the United States when it imposed its imperialist demands on the new republic. The Philippine Revolution was thus forced to continue its pursuit for national independence in the Philippine-American War. The Philippine-American War was also to become America’s baptism as an imperialist colonial power in the Pacific, and this expansionist agenda was met with fierce resistance by Filipino Revolutionaries.

When President William McKinley told a delegation of church leaders that God had counseled him to annex the Philippines and “to educate the Filipinos, and uplift and civilize and Christianize them,” few Americans knew that the Philippines had an educational system older than that of the United States and that the majority of Filipinos were Catholic.

McKinley’s depiction of Filipinos as uncivilized pagans played on prevalent racist sentiments and served to justify an unpopular war. One commonly held view ranked peoples of the world into four grades of culture — savagery, barbarism, civilization, and enlightenment. In this hierarchy, white America was the pinnacle of enlightenment while Filipinos belonged to the two lowest levels of culture and therefore incapable of self-government.

Senator Albert Beveridge in a famous Senate speech referred to Filipinos as “a barbarous race” of children incapable of even understanding “Anglo-Saxon self-government” adding: “[God] has marked the American people as his chosen nation to finally lead in the regeneration of the world. This is the divine mission of America, and it holds for us all the profit…” The first American teachers introduced English into hundreds of schools already in existence at that time but the myth that the U.S. brought the school to the Philippines remains to this day. American education became a tool for pacification and assimilation into the U.S. colonial system.

What to the United States was only an “insurgency” required the deployment of 126,000 U.S. troops, and took the lives of anywhere from 250,000 to a million people, the vast majority Filipino. Although the Philippine-American War was officially declared to have ended in 1902, fighting continued well beyond the first decade of the century.

Filipinos: the “gugus, niggers, and monkeys” of 1904

A fierce national debate ensued in the U.S. between pro- and anti-imperialists that became the subject of political campaigns and media editorials. In most publications Filipinos were presented to the American public as dark skinned savages. These portrayals were intended to project Filipinos and non-whites in general, as inferior beings within the racialized milieu of U.S. society. The imperialist cartoons appeared on the pages of Puck, Judge and Life magazines. These three were among the most influential opinion makers of their day. All three magazines employed some of the best artists of the day to draw for them. Puck and Judge were generally supportive of President McKinley. They wholeheartedly backed the U.S. war of conquest in the Philippines. In fact, at the time, Judge magazine was regarded as propaganda vehicle for the Republican party.

In these cartoons, Filipinos were portrayed as diminutive (slaves) (pickanninies) or wild beasts – images that were associated with blackness. These depictions were intended to vilify Filipinos as the enemy – much like Japanese, Vietnamese, and Arab peoples were demonized during the most recent wars. What Americans saw in pictures was reinforced by a racist language that labeled Filipinos as “gugus”, “niggers”, and “monkey,” and by the promotional hard sell of world fairs, such as the 1904 St. Louis World Fair, that displayed Filipinos along with other native peoples from other countries as uncivilized beings.

Meanwhile, the United States set up a colonial arrangement with the help of Filipino elites that allowed US corporations unlimited access to Philippine natural resources such as timber and minerals, and control of major industries. They created a market in the islands for American surplus products, installed the largest military bases outside the US, and exploited Filipinos as a pool of cheap labor for US businesses and the military. Note the mass migration of contract workers recruited to work in the fields of Hawaii and California in the 1920′s and ’30′s, and the mass recruitment of Filipinos in the US and the Philippines into the American military during WWII.

While many Americans led by the anti-expansionists opposed the colonial conquest of the Philippines, others argued that expansion was necessary for commerce and the capture of foreign markets for U.S. surplus products. Senator Albert Beveridge’s speech in Congress in 1900 was a rallying cry for U.S. imperialism: “The Philippines are ours forever…. And just beyond the Philippines are China’s illimitable markets…. Our largest trade henceforth must be with Asia. The Pacific is our ocean…. The Philippines gives us a base at the door of all the East.”

Struggles for justice

Pointing to a map on his wall, President William McKinley declared: “I sent for the chief engineer of the War Department and I told him to put the Philippines on the map of the United States … and there they will stay….”

On June 19, 1865, slaves in Texas learned of their emancipation; and on June 12, 1898, Filipinos declared their independence from Spain. Our separate histories are filled with many stories of struggles for justice. Now and then, the stories converge as it did in the Philippine American War when David Fagin and other African American soldiers joined the Filipino revolutionary forces to protect a fledgling republic from US domination. Their example foreshadowed the kind of inter-racial cooperation that became necessary for future generations to forge in the resistance against racism. Over the past 100 years Filipinos have continuously fought back against all forms of injustices.

“COLORED: Black and White”

In 2002, on the centennial of Philippine-American relations, three strong bulwarks of the Filipino activist community in California and the U.S. put together an exhibition of U.S. imperialist cartoons produced during the Philippine-American war. This exhibit, entitled “COLORED: Black and White,” presented drawings, editorial cartoons, photos, and news clips from prominent magazines and newspapers that covered the U.S. annexation of the Philippines in the late 19th and early 20th centuries.

This exhibit is part of a larger archival collection that has been on tour until today at various universities and institutions in the U.S. and Philippines. Exhibit curators, Helen Toribio, Abe Ignacio and Jorge Emmanuel are long-time cultural and community Filipino American activists. Helen Toribio, who grew up in Hawaii, said the exhibit is a way to get a dark period of U.S. and Philippines history ‘out of my system.’

‘Anyone who grew up here, grew up with the mythology of America the beautiful, the great democracy, and there is very little exposure to the dark side,’ she said. ‘There is a lot that is hidden about American history.’

Many who have seen the images in the “COLORED: Black and White” exhibition were shocked. Larkspur artist Elizabeth Saul said the exhibit helps explain the concept of Manifest Destiny, the philosophy that sought to justify the United States’ westward expansion. ‘These images speak so strongly,’ she said.

‘You can hear someone talk about (Manifest Destiny) over and over again, but when you are confronted with images that are vile, pompous and arrogant, it strikes a chord that words can’t communicate efficiently.’ A section of the exhibit focused on similarities in the portrayals of Filipinos and African Americans. U.S. troops fighting in the Philippines referred to Filipinos as ‘niggers’ or ‘gugus.’ Berkeley artist Mildred Howard said the exhibit ‘makes something horrible visible.’

“Sangandaan 2003″ and “Yankee Doodles”

This year, a centennial commemoration will be held in the Philippines.

“Sangandaan 2003″, an international conference on arts and media in Philippine-American relations, will present Filipino and Filipino-Americans the unique challenge and opportunity to assess, in reflective hindsight, how the events of the past century changed their lives.

The “COLORED: Black and White” exhibition is part of this commemoration, coming from an exhibition recently held at the UC San Diego Geisel Library and the Springfield College Art Gallery in City Heights. The exhibition in these venues, organized by John and Marivi Blanco, were spurred by the volunteer support by students at Miramar and Southwestern Colleges, as well as outreach events sponsored by UCSD students in various high schools and libraries throughout San Diego and Long Beach.

As the exhibition comes to Manila for the first time in July for “Sangandaan 2003,” it will be met by ten contemporary Filipino artists in an exhibition entitled “Yankee Doodles” to be held at the Main Gallery of the Cultural Center of the Philippines. In the virtual absence of discussions on the history of the Philippine-American War, “Yankee Doodles” responds by remembering and interrogating this critical period in American and Philippine history, and its consequences and implications in today’s world.

Text credits: “Malevolent Assimilation” from the “COLORED: Black and White” exhibition curated by Helen Toribio, Abe Ignacio and Jorge Emmanuel. Colored: Black ‘n’ White at the Intercultural Center, Program Director/Coordinator Darius Spearman, A Program of the Sonoma Student Union, Sonoma State University. “Images of racism: How 19th century U.S. media depicted Filipinos, Other nonwhites as savages” by Benjamin Pimentel, Chronicle Staff Writer, Tuesday, July 17, 2001.

—
Sangandaan Conference website www.sangandaan2003.upd.edu.ph – www.culturalcenter.gov.ph/sangandaan

Source: http://www.emanila.com/arts/article_2003_06_30_yankee_doodles.html

emanila’s website, PinoyJokes.net, considered one of the largest (if not the largest) Filipino jokes sites is now available as another source of quips and gaglines that illustrators can use.

The website managers, Team Emanila, said that illustrators are free to use the materials in the jokes site. For more information, contact Team Emanila.