Si Dr. Seuss, Si Kenkoy, at ang Araw ng Pagbabasa

Si Dr. Seuss, Si Kenkoy, at ang Araw ng Pagbabasa
Sinulat ni Fermin S. Salvador

Magmula noong 1998 ay ipinagdiriwang taun-taon tuwing Marso 2 ang “Read Across America Day”. Ito ay isang okasyon na nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagbabasa at pagkatuto sa pamamagitan ng pagbabasa sa buong US. Layunin nito na hikayatin ang mga bata na magbasa at palaganapin ang pagbabasa bilang gawain. Itinapat ang petsa ng ebentong ito sa araw ng pagsilang ni Theodore Seuss Geisell noong Marso 2, 1904. Nais maging sentro ng okasyon ang buhay, mga akda, at krusada ni Dr. Seuss na maakit ang mga bata sa hilig sa pagbabasa.

Punong-abala sa paghahanda sa National Read Across America Day ang National Education Association (NEA) katuwang ang Dr. Seuss Enterprises, mga guro, mga laybraryan, mga magulang, mga kergiber, magpahanggang sa mga pulitiko, atleta, artista, at lahat-lahat nang naniniwala sa kahalagahan ng paghahatid ng ‘excitement’ ng pagbabasa sa mga bata.

Kailangang magtakda ng isang araw na ipinagdiriwang ang gawaing pagbabasa, ito ang naisip ng mga kasapi sa NEA nang likhain at simulan ang okasyong Read Across America Day. Naisip ding itaon ito sa bertdey ng taong nakatulong nang malaki upang maging popular ang pagbabasa sa mga bata.

Dr. Seuss
Bihira ang hindi pamilyar sa sagisag ni Theodore Seuss Geisel na ‘Dr. Seuss’. Siya ay isang manunulat at kartunista na naging popular sa kanyang mga aklat-pambata gaya ng Cat in the Hat, Green Eggs and Ham, How the Grinch Stole Christmas, at marami pa.

Si Theodore Geisel o Dr. Seuss ay nagsimula bilang manunulat at kartunista ng mga kaganapang pampulitika. Minsan siyang nangarap maging Doktor sa Pilosopiya kaya naging isa sa mga sagisag niya ang ‘Dr. Seuss’ sa paglikha ng mga aklat-pambata. Sa sagisag na ito’y naging ‘Seuss-perstar’ siya sa buong mundo sa larangan ng mga kuwento at aklat na pambata.

Bukod sa pagiging kartunista, may panahon din na si Dr. Seuss ay naging tagapagdibuho ng mga komersiyal na patalastas ng mga kumpanyang General Electric, NBC, Standard Oil, at iba pa. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay umanib siya sa US Army at naglingkod sa Animation Department na tagapaglikha ng mga propagandang panggera.

Nang matapos ang digmaan, nagkonsentreyt si Dr. Seuss sa paglikha ng mga aklat-pambata na gawaing naghatid sa kanya ng pambihirang katanyagan at kayamanan. Ang mga aklat niya ay may kabuuang bentang mahigit sa 222 milyong kopya. Marami rin ang naiprodyus na pelikula at mga programa sa telebisyon at entablado na halaw sa mga akda niya.

Hindi siya nakatanggap ng mga medyor na rekognisyon sa angking husay sa paglikha ng literaturang pambata noong nabubuhay pa siya. Sa Caldecott Prize ay karangalang banggit ang pinakamataas na naigawad sa kanya ngunit ang mga akdang naisali niya rito ay tinatawag ngayon na “Caldecott Honor Books”. Siya ay isinama sa California Hall of Fame ng California Museum for History labimpitong taon matapos siyang pumanaw.

Magbasa Upang Maging Mahusay
Napatunayan na batay sa mga pagsasaliksik na ang mga batang nahihikayat na gumugol nang mas mahabang sandali sa pagbabasa ay nagiging mahusay na mag-aaral. Napakahalaga ng pang-eengganyo sa kabataan na mawili sa pagbabasa upang magtagumpay sa paaralan at magkaroon ng panghabambuhay na hilig sa pagbabasa.

Sa Pilipinas, ang malapit na kahanay ni Dr. Seuss bilang awtor na pamilyar sa milyon-milyong mambabasa, partikular sa mga bata, ay ang mga sikat na nobelista sa komiks. Isinulat ni Tony Velasquez ang buhay, kabalbalan at pakikipagsapalaran ni Francisco Harabas alyas Kenkoy na sinubaybayan ng maraming henerasyon ng mga Filipino. Nabasa magmula noong kabataan ng ating mga lolo sa tuhod hanggang sa panahon ng mga kabataan noong dekada otsenta na naiseserye pa ito sa Pilipino Komiks.

Si Francisco Coching ang sumulat at nagdibuho ng Pedro Penduko na ilang beses naisapelikula. Sina Ramon Zamora at Janno Gibbs ay ilan lang sa mga gumanap sa papel na ito sa puting tabing.

Si Mars Ravelo ay popular sa mga nilikha niyang superbayani (superhero) tulad ng Darna, Captain Barbell, Flash Bomba, at iba pa. Sa hanay ng mga artistang babae, parang may tradisyon na ang pagganap sa papel na Darna ay isang katibayan na ikaw ay sikat na. Sina Vilma Santos, Sharon Cuneta, at Judy Ann Santos ang ilan sa mga gumanap na bilang si Darna.

Nakilala rin si Carlo Caparas sa mga superbayani partikular ang Panday na naging serye ng pelikula ni Fernando Poe Jr. Si Pablo Gomez ay madalas gumamit ng mga duwende at engkantada sa kanyang mga nobelang sinubaybayan din ng milyong Filipino bata man o matanda.

Pagkatapos ng mga tradisyunal na karakter-pambata na karamihan ay angkat at kanluranin na tulad nina Snow White, Goldilocks, Jack and Jill, Jack and the Beanstalk, etc. na sinundan ng mga produktong multi-national na Mickey Mouse, Daffy Duck, Goofy, at mga halaw sa mga Amerikanong komiks na Superman, Batman, etc. ay mapapansing tanging ang mga kathang-isip mula sa mga lokal na komiks ang nakaagapay upang may matawag na sariling identidad ang mga Filipino sa industriya ng popular na babasahin.

Maaaring sabihing si Darna ay kopya kay Wonder Woman, si Gagamba ay si Spiderman, at marami pang halimbawa ng paggagad. Ang hindi maitatatwa ay ang pagtataglay at paggamit ng mga lokal na akda ng sariling kultura, damdamin, pag-iisip, at higit sa lahat ay wika.

Sa bawat isang batang Pinoy na aktuwal na nakabasa sa aklat ng mga ‘fairy tale’ na gawa ng mga Grimm o ni Hans Christian Andersen o nakatunghay sa mga pahina ng Marvel Comics ay may sampu o higit pang paslit na Pinoy na nakabasa ng pakikipagsapalaran nina Kenkoy, Palos, Zuma, Bondying, Dyesebel, at iba pang likhang-Pinoy sa mga pahina ng lokal na komiks.

Bago pa man nauso ang terminong “literaturang pambata” sa akademiko nitong saysay ay naririyan na ang mga lokal na komiks na sa mahabang panahon ay nakahikayat sa mayorya ng mga bata sa Pilipinas na gawing libangan ang pagbabasa.

Pagpukaw sa Kabataan
May mga guro, prinsipal at edukador na handang pakulayan ang buhok na parang bahaghari, magsuot ng kagila-gilalas na kostiyum o magsilbing palamuti sa isang tabi mapukaw lang ang atensiyon ng mga batang mag-aaral sa maaari nilang matuklasan kung sila ay magbabasa.

“Ibalik natin ang mga aklat na hindi maaaring hindi tapusing basahin ng mga bata,” ito ang minsang naging hamon kay Dr. Seuss ng patnugot na si William Spaulding. Tinanggap ni Dr. Seuss ang hamon at nilikha niya ang mga aklat na babasahin ng milyon-milyong bata sa US at sa buong mundo.

Si Dr. Seuss ay walang dudang isa sa pinakadakilang manunulat ng akdang pambata sa lahat ng panahon. Sa Pilipinas, mailalagay sa katulad na pedestal sina Tony Velasquez, Francisco Coching, Mars Ravelo at iba pang gaya nilang lumikha ng mga imortal na tauhan at kuwento na magbibigay-aliw at makapaghihikayat sa mga batang Pinoy upang magbasa noon, ngayon, at mga darating pang panahon.

(Hango sa pitak na “Estado” ng may-akda sa pahayagang Filam MegaScene sa Chicago, USA.)